บทเพลงแห่งความทรงจำ สายใยชีวิตชาวชนเผ่าม้ง Byวิคตอเรีย วอไรเตอร์ @Tamarind Village

บทเพลงแห่งความทรงจำ สายใยชีวิตชาวชนเผ่าม้ง By วิคตอเรีย วอไรเตอร์ @Tamarind Village

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0004

เมื่อวานไปงาน Hmong Songs of Memory, Hmong Threads of Life , Secular & Sacred Musuc & Textiles By Victoria Vorreiter บทเพลงแห่งความทรงจำ สายใยชีวิตชาวชนเผ่าม้ง โดย วิคตอเรีย วอไรเตอร์ ที่ Tamarind Village – โรงแรมแทมมาริน วิลเลจ เชียงใหม่ น่าสนใจมาก

ก่อนเริ่มกิจกรรม วิคตอเรีย เล่าให้ฟังว่า เธอใช้เวลาเดินทางศึกษาเรื่องม้งในเอเซียใต้ตั้งแต่ปี 2002 ด้วยพื้นฐานการเป็นนักสีไวโอลิน นอกจากเรื่องดนตรีของชนเผ่าแล้วเธอสนใจทั้งวัฒนธรรม พิธีกรรม การแต่งกาย ความเป็นอยู่ของชาวม้ง สิ่งสำคัญที่เธอรวบรวมเรื่องราวของชาวม้งมาจัดแสดง เพราะเธอบอกว่า..หากวัฒนธรรมหายไปในรุ่นพ่อแม่ ก็คือหายไป 1 เจนเนอเรชั่น แต่ถ้าหายไปตั้งแต่รุ่นตา ยาย นั่นคือหายไปเลย นี่จึงเป็นเหตุผลให้เธอศึกษาและพยายามส่งต่อเรื่องราวของชาวม้ง

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0016

16 ธันวาคม 2559 ‘บทเพลงแห่งความทรงจำ สายใยชีวิตชาวชนเผ่าม้ง’ นิทรรศการใหม่ถอดด้ามจากวิคตอเรีย วอไรเตอร์ นักวิจัย นักเขียนและผู้ผลิตภาพยนตร์ชาวอเมริกัน จะนำผู้คนที่สนใจ ก้าวไปสำรวจจารีตแห่งดนตรีและสิ่งทอของชาวม้ง ชนเผ่ากลุ่มน้อยที่มีจุดกำเนิด ณ ไซบีเรียและมองโกเลีย โดยอพยพลงสู่ดินแดนตะวันตกเฉียงใต้ของจีนและดินแดนแห่งขุนเขาของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในประเทศลาว ไทย และเวียดนาม เมื่อหลายศตวรรษที่ผ่านมา

ด้วยโครงสร้างทางสังคมที่ซับซ้อนอย่างน่าพิศวงของชาวม้ง จรรยาบรรณแห่งชนเผ่า ความเชื่อทางจิตวิญญาณ จารีตธรรมเนียมทางดนตรี ที่ถ่ายทอดด้วยการบอกเล่าความร่ำรวยทางวัฒนธรรม พิธีกรรมของเส้นทางชีวิตและบทเรียนแห่งชีวิต สอนและส่งผ่านด้วยเสียงเพลง ในขณะที่สถานภาพและจิตวิญญาณของชนเผ่านี้สามารถมองเห็นได้ผ่านการประดับประดาและแบบของเครื่องนุ่มห่มที่ถักทออย่างประณีตบรรจง

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0006

ภายในงานประกอบไปด้วย ‘ภาพถ่าย’ ที่หายากยิ่งจากฝีมือวิคตอเรีย ในช่วงเวลามากกว่าทศวรรษของการเดินทางนับครั้งไม่ถ้วน เพื่อสำรวจหมู่บ้านของชาวม้งในขุนเขาที่ห่างไกล หวังจดจารและบันทึกพิธีกรรมของหมอผีที่แทบไม่เป็นที่รู้จัก รวมถึงฉากในชีวิตประจำวัน มานำเสนอผ่านภาพถ่ายทางชาติพันธุ์ของชนเผ่าที่ทรนงและหลากหลาย

รวมทั้ง วัตถุและเครื่องใช้ ของชนเผ่าที่หายาก อาทิ กรรไกรตัดวิญญาน ห่วงรัดจังหวะ มาจัดวางเคียงข้างเครื่องดนตรี ที่เราพอรู้จัก เช่น ขลุ่ย พิณ วอ ปี่ เพื่อเน้นให้เห็นความสำคัญของดนตรีในพิธีกรรมทางศาสนาและทางโลก ในพิธีกรรมเส้นทางเดินของชีวิตที่ยังไม่เป็นที่รู้จักมากนัก เรื่องราวที่กระจ่างชัดเกี่ยวกับนักดนตรีชาวม้ง หมอผี ผู้รักษา ผู้กำกับพิธีกรรม ผู้ใหญ่บ้านและชาวบ้านได้แสดงให้เห็นถึงอำนาจอันยิ่งใหญ่ของดนตรีทางโลก ในการฉลองวงจรชีวิตและวงจรแห่งฤดูกาล

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0011

ส่วนดนตรีแห่งจิตวิญญาณนั้น มีการนำเสนอผ่านทางพิธีกรรมการรักษาอย่างเต็มรูปแบบของหมอผีและแสดงให้เห็นถึง ‘จุดกำหนดของม้ง ความเป็นหมอผี  วิญญาณ  ดวงจิต จักรวาลวิทยาของม้ง สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในแดนมนุษย์’

ที่น่าสนใจสำหรับคนรัก ‘ผ้า’ พลาดไม่ได้กับ การนำเสนอจารีตแห่งสิ่งทอที่สวยงามของชาวม้ง กลุ่มย่อยต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นม้งน้ำเงิน ม้งดำ ม้งขาว และม้งลาย ที่ได้ชื่อมาจากสีหลักของเครื่องแต่งตัวของกลุ่ม ฝีมือการเย็บปักถักร้อยของชาวม้งเป็นที่รู้จักเล่าขานกันมานาน จากเทคนิคการปะติดปะต่อของผ้าชิ้นเล็กๆ และบาติกบนข้าวของเครื่องใช้เครื่องนุ่งห่ม เช่น กระโปรงผ้าป่านของสตรีชาวม้ง หมวกทารก เป้สำหรับใส่เด็กทารก เป็นต้น

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0007

‘สิ่งทอ’ ที่ปรากฎจัดเป็นสิ่งของที่ชี้ให้เห็นสถานภาพและอัตลักษณ์ภายในชุมชน เครื่องนุ่งห่มและสิ่งทอของชาวม้งที่ประดิษฐ์อย่างงดงามปราณีต ซึ่งวิคตอเรีย ได้เก็บสะสมไว้นั้น ถูกนำมาจัดแสดงพร้อมคำบรรยายที่ทำให้เห็นความแตกต่างของสิ่งของและลักษณะการประดับประดาที่แตกต่างแต่ชัดเจน

หากพูดถึง วิคตอเรีย เธอบอกว่า เธอเป็นนักดนตรีคลาสสิค และอดีตอาจารย์ที่สถาบันดนตรีแห่ง DePaul University ในชิคาโก ที่หันไปศึกษาบทบาทความสำคัญของดนตรีในวัฒนธรรมจารีตเป็นเวลามากกว่าสิบปี และเพราะความหลงใหลในสิ่งที่ทำ เธอเปลี่ยนแนวทางเดินของชีวิต และเดินทางไปสู่ภูมิภาคที่ไกลลิบ กันดารในลาว จีนและพม่า เพื่อศึกษาและบันทึกดนตรีของชนเผ่าในภูมิภาคที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0013

ในปี พ.ศ. 2552 วิคตอเรีย จัดพิมพ์หนังสือ ‘บทเพลงแห่งความทรงจำ’ พร้อมแผ่นซีดีเพลงของบรรพบุรุษชนเผ่าม้ง ที่มีภาพถ่ายและการบรรยายที่ชัดเจน พร้อมนำเสนอบทภาพยนตร์เวลา 75 นาที เกี่ยวกับวิถีชิวิตชาวม้ง ที่สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างการร้องเพลงและเล่นเครื่องดนตรี กับความเชื่อดั้งเดิม จารีตประเพณีและพิธีกรรมต่างๆ  คำร้องที่ปรากฏในหนังสือและภาพยนตร์มีคำบรรยายที่เป็นภาษาอังกฤษและภาษาม้ง ซึ่งเป็นความพยายามของวิคตอเรียที่จะอนุรักษ์ประเพณีทางดนตรีของชนเผ่านี้ที่นับวันกำลังจะสูญหายไปตามกาลเวลา

“ชาวม้งได้บอกเล่าเพื่อถ่ายทอดประวัติศาสตร์ ความเชื่อจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีกรุ่นหนึ่งเป็นเวลานานนับศตวรรษ การถ่ายทอดด้วยวิธีนี้จะคงอยู่นานเท่าไรนั้นยังเป็นที่น่าสงสัยอยู่ งานของฉันก็เพื่ออนุรักษ์ความรู้เกี่ยวพิธีกรรมของชนเผ่าและจารีตประเพณีทางด้านดนตรี ก่อนที่สิ่งพวกนี้จะถูกลืม”

ศิลปะ ม้ง (hedlom)_๑๖๑๒๑๗_0017

นิทรรศการ ‘บทเพลงแห่งความทรงจำ สายใยชีวิตชาวชนเผ่าม้ง’ เปิดให้บุคคลทั่วไปเข้าชมระหว่างวันที่ 16 ธันวาคม 2559 ถึง 30 เมษายน 2560 ที่โรงแรมแทมมาริน วิลเลจ เชียงใหม่ ใจกลางเมืองเก่าของเชียงใหม่ ที่ตั้งใจและอยากก่อให้เกิดความสำนึกและซาบซึ้งต่อวัฒนธรรมพื้นเมือง เพื่อให้เป็นที่รู้จักในวงกว้างมากขึ้น

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมและเยี่ยมชมผลงานอื่นๆ ของวิคตอเรีย สามารถเยี่ยมชมได้ที่ www.TribalMusicAsia.com

จินตนา กิจมี เรื่อง / ขวัญดาว จิตรพนา ภาพ

สำนักข่าวเห็ดลม รายงาน