ฝ่าหมอกบอกรักษ์ ‘รองเท้านารีฯ-กุหลาบพันปี’ ที่อินทนนท์

ฝ่าหมอกบอกรักษ์ ‘รองเท้านารีฯ-กุหลาบพันปี’ ที่อินทนนท์

h2

สุดสัปดาห์ปลายเดือนกันยายน 2558 ที่ผ่านมา ฝนยังบ่นพรำในบางวัน แต่หากย่างเข้าสู่เขต อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ เชื่อมั้ยว่า สัมผัสแรกที่กระทบผิวกาย คือ ความเย็นฉ่ำที่ปลิวมาปะทะ ทำให้ความเหนื่อยล้าหายเป็นผลิดทิ้ง เพราะอุณหภูมิเฉลี่ยวัดได้ 10-15 องศาเซลเซียส..ทีเดียวนะ

ทุกครั้งที่ฉันขึ้นมาเยี่ยมผืนป่าแห่งนี้ สภาพภายนอกค่อนข้างร่มรื่น หมอกลอยเล่นหัวกับหมู่แมกไม้น้อยใหญ่ แต่หากเดินลึกเข้าไปในป่า เหนือแนวยอดไม้สุดสายตา พืชพรรณที่เคยสมบูรณ์นานวันอาจเลือนหายไปโดยไม่รู้ตัว เพราะความเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศที่บางวันร้อน บางวันหนาว และอาจมีฝนตกลงมาโครมใหญ่ ทำให้หลายภาคส่วนห่วงใยในความเป็นไปในธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงลมหายใจแห่งขุนเขา

2

นำมาซึ่งกิจกรรมรณรงค์เพื่อหาทุนจัดตั้ง ‘มูลนิธิกองทุนเพื่ออนุรักษ์ดอยอินทนนท์’ ผ่านโครงการพ่อแม่อุปถัมภ์พันธุ์ไม้ใกล้สูญพันธุ์ และงานฟื้นฟูประชากร ‘กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์และกุหลาบพันปี’

ทำไม..ต้องเป็น ‘กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์และกุหลาบพันปี’

h4

“…ให้พิจารณาหาหนทางในการอนุรักษ์กล้วยไม้รองเท้านารี ซึ่งเป็นกล้วยไม้ที่หายากในปัจจุบัน เนื่องจากถูกลักลอบเก็บออกจากป่า ส่งไปจำหน่ายยังต่างประเทศ จนกระทั่งปัจจุบันนี้กล้วยไม้รองเท้านารี ใกล้สูญพันธุ์ไปจากแผ่นดินไทยแล้ว…” พระราชเสาวนีย์ใน สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่มีต่อ พล.ท.ยิ่งยศ โชติพิมาย แม่ทัพภาคที่ 3 เมื่อเดือนมีนาคม 2536 คือ คำตอบ

จากนั้นมา การอนุรักษ์และฟื้นฟูอย่างจริงจัง จึงเกิดขึ้นในพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งไม่เพียงกล้วยไม้รองเท้านารี แต่ยังรวมไปถึงพืชพรรณที่หายากอื่นๆ ด้วย

h5

ภายในเขตอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ มีการดำเนินโครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้ รองเท้านารีอินทนนท์ ตามพระราชดาริในพื้นที่ภาคเหนือ (ดอยอินทนนท์)  และการขยายพันธุ์กุหลาบพันปี ณ สถานีวิจัยเกษตรหลวงอินทนนท์ (ดอยผาตั้ง) เพื่อฟูมฟักต้นกล้าให้แข็งแรง แข็งแกร่ง ก่อนที่จะถูกนำออกไปสู้แดด สู้ฝน ผจญภัยพายุใหญ่และธรรมชาติที่เปลี่ยนแปลง

รองเท้านารีอินทนนท์  Paphiopedilum villosum  (Ldl.) Pfitz เป็นกล้วยไม้รองเท้านารีชนิดหนึ่ง งามสง่าด้วยมีกลีบดอกหนา มันเงา สีเหลืองปนน้ำตาล มีดอกเดี่ยว บานสะพรั่งในช่วงเดือนธันวาคม-กุมภาพันธ์ บนคบไม้ใหญ่ตามยอดดอยสูงจากน้ำทะเลไม่ต่ำกว่า 1,200 เมตร ทั้งดอยอินทนนท์ ภูหลวง และภูกระดึง มีแหล่งกำเนิดอยู่บนเทือกเขาหิมาลัย

h8

ส่วน กุหลาบพันปี เป็นชื่อสกุลของไม้ดอกในสกุล Rhododendron ในวงศ์กุหลาบป่า (Ericaceae) มีมากกว่า 1,000 ชนิด แต่มีลักษณะคล้ายดอกกุหลาบ และลำต้นมักมีมอสเกาะดูเหมือนมีอายุเป็นพันปี จึงเป็นที่มาของชื่อ กุหลาบพันปี ที่พบมากบริเวณดอยอินทนนท์ คือ คำแดง (Rhododendron arboreum) ดอกสีแดงสด คำขาวเชียงดาว (Rhododendron ludwigianum)  กุหลาบพันปีลังกาหลวง (Rhododendron microphyton) ดอกสีขาวมีจุดสีแดง  นมวัวดอย (Rhododendron surasianum) ช่อดอกสั้น กลีบดอกสีขาว หรือขาวอมชมพู  กุหลาบป่า (Rhododendron taliense) ดอกมีสีขาวครีม-เหลือง  กายอม หรือ กุหลาบขาว (Rhododendron veitchianum) มีลักษณะเป็นกาฝาก จะเกาะอยู่ตามต้นไม้ใหญ่ ซอกหิน หรือโขดหิน ทั้งหมดจะบานในเดือนมกราคม-พฤษภาคม และบานเต็มที่ปลายเดือนกุมภาพันธ์

แต่ระยะหลังเวลาที่เราขึ้นไปสัมผัสลมหนาวและดาวเดือน กลับไม่พบ กุหลาบพันปี บานสะพรั่งในจุดเดิมเหมือนที่เคย นั่นเพราะ ‘เขา’ ถูกรบกวนจากสภาพแวดล้อมที่ผันแปรไป ด้วยความงามของสีสัน จูงใจให้นักท่องเที่ยวเข้าไปโอบกอด เด็ด ดม หรือแม้แต่ดึงเล่น ความสูญเสียจึงตามมาอย่างคาดไม่ถึง

h3

วันที่ 27 กันยายน 2558 ที่ผ่านมา พรชัย จิตรนวเสถียร ประธานสภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจังหวัดเชียงใหม่ ในฐานะประธานกองทุนเพื่ออนุรักษ์ดอยอินทนนท์คนแรก จึงร่วมกับผู้บริหารจากหน่วยงานต่างๆ อาทิ มูลนิธิไทยรักษ์ป่า สถาบันการศึกษา และพี่น้องกลุ่มชาติพันธุ์รอบพื้นที่ดอยอินทนนท์กว่า 300 คน นำกล้ากล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์ไปปล่อยบนชั้นยอดไม้ และเดินลึกขึ้นไปยังความสูงกว่า 1,000 เมตร เพื่อปลูกกุหลาบพันธุ์ปี บริเวณเส้นทางศึกษาธรรมชาติกิ่วแม่ปาน

สมัคร ดอนนาปี ผู้อำนวยการสำนักอุทยานแห่งชาติ บอกว่า รู้สึกซาบซึ้งใจมาก ที่วันนี้หลายองค์กรจากภาครัฐ เอกชน ตลอดจนภาคธุรกิจท่องเที่ยวในจังหวัดเชียงใหม่ ตระหนักถึงปัญหาความเสื่อมโทรมของดอยอินทนนท์ ที่เกิดจากการเข้าใช้ประโยชน์ของประชาชน ไม่ว่าจะเป็นด้านการท่องเที่ยว ด้านการเกษตร ตลอดจนจากสาเหตุความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ที่ล้วนส่งผลกระทบกับสัตว์ป่าและพันธุ์พืชหายากเฉพาะถิ่น จนเกิดความร่วมมือในการจัดตั้ง..กองทุนเพื่ออนุรักษ์ดอยอินทนนท์ขึ้น เพื่อร่วมกันปกป้องและอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของดอยอินทนนท์ อันมีสำคัญยิ่งต่อจังหวัดเชียงใหม่และประเทศไทย

h7

“กองทุนเพื่ออนุรักษ์ดอยอินทนนท์ เกิดจากความร่วมมือร่วมใจของหน่วยงานรัฐ ผู้ประกอบการธุรกิจเอกชน ผู้นำชุมชนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา และองค์กรพัฒนาเอกชนในจังหวัดเชียงใหม่ ภายใต้โครงการส่งเสริมความยั่งยืนของระบบพื้นที่คุ้มครอง (CATSPA) ซึ่งเป็นโครงการความร่วมมือระหว่างกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช กับโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการดอยอินทนนท์ต่อไป เป็นความร่วมมืออันดียิ่งในการอนุรักษ์ธรรมชาติ ที่ผมหวังว่าพื้นที่คุ้มครองอื่นๆ ในประเทศไทย จะนำไปเป็น ต้นแบบ ในการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ”

การผุด โครงการพ่อแม่อุปถัมภ์…พันธุ์ไม้ใกล้สูญพันธุ์ เริ่มขึ้นเพื่อระดมทุนและจัดตั้งกองทุนเพื่ออนุรักษ์ดอยอินทนนท์อย่างเป็นทางการ เพราะความจำเป็นในการฟื้นฟูและดูแลพันธุ์ไม้หายากใกล้สูญพันธุ์ทั้งสองชนิด ด้วยหวังว่าจะมีงบประมาณจำนวนหนึ่งมาดำเนินงาน ตั้งแต่กระบวนการปลูกที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อให้มีอัตรารอดสูงสุด กระบวนการเฝ้าดูแลรักษา ทั้งการติดรหัสต้นไม้และติดกล้อง CCTV เพื่อเฝ้าระวังการลักลอบ การป้องกันไฟป่าบริเวณจุดปลูก รวมทั้งการดูแลรักษาโดยเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าในช่วงระยะเวลา 2 ปี

h6

พรเทพ เจริญสืบสกุล หัวหน้าอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ บอกว่า กิจกรรมรณรงค์เพื่อฟื้นฟูพันธุ์ไม้หายาก ผ่านการเป็นพ่อแม่อุปถัมภ์พันธุ์ไม้ใกล้สูญพันธุ์ จะทำให้ทุกภาคส่วนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการแทนคุณธรรมชาติ ผ่านกองทุนเพื่ออนุรักษ์อุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทย เป็นแรงหนุนให้การจัดการอุทยานแห่งชาติดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ และรักษาไว้ซึ่งความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ ประหนึ่งปลูก ‘ต้นกล้า’ ไว้ในใจคน หวังสร้างความมั่นคงให้กับลูกหลานและประเทศชาติสืบไป

จินตนา กิจมี เรื่อง

สำนักข่าวเห็ดลม รายงาน

In der einfhrungswoche wurden die erstsemester zunchst meine Antwort vom rektor der pdagogischen hochschule prof im anschluss lernten sie in einer begrungsveranstaltung das abteilungsteam rund um prof.